بحث مختصر پيرامون ابزارخوشنويسی

 

به نام خدا

 

بحث مختصرپيرامون ابزارخوشنويسي

 

بي شك يكي از شروط موفقيّت در هر امري ، علاوه بر مهارت و ذوق و دقّت فاعل عمل، داشتن ابزار و وسيله نيكوست و بدون آن، چه بسا كاستي و نقص در رسيدن به هدف حادث گردد. در امور هنري كه هنرمند با طبع و سليقه حساس و ظريف خود جزيي ترين نكات را ازنظر دور نداشته و با  وسواس خاص به خلق اثري مي پردازد، فراهم كردن ابزار مرغوب و مناسب اهميّت والايي پيدا ميكند . لازم به تذكّر است كه دراينجا از واژه ابزار فقط مفهوم مادي آن منظور نيست . چه اگر از اين كلمه مفهوم وسيعتر ، يعني ايجاد شرايط مساعد و مناسب كار را در نظر  بگيريم ،در آن صورت خود به  دو بخش : (ابزار مادّي ) و (ابزار معنوي) قابل تفكيك مي باشد. شايد واژه ابزار براي رساندن مفهوم نارسا باشد ؛ ولي با اين توضيح  مفهومي كه مورد نظر بوده تفهيم مي گردد. بطور مثال كم نيستند نويسندگاني كه براي خلق يك رمان ، مدّتها به زندگي درنقطه اي در دامنه كوهستانها ،دشت هاي مصّفا و غيره مي پردازند و در واقع با اين انتخاب شرايط مساعدتري از نظر روحي براي خلاقيت هنري خود ايجاد مي كنند  كه ما در اينجا آنرا با واژه  ( ابزار معنوي ) مشخص مي سازيم .

ابزارهاي مادي درخوشنويسي عبارتند از :

1-قلم 2– قلمدان 3– قلمتراش 4- قط زن  5– دوات ( شامل ليقه ومركب ) 6- قاشق مخصوص يا وسيله مناسب ديگر جهت آب ريختن  دردوات 7 - سنگ مخصوص تيز كردن قلمتراش 8– زير دستي 9– كاغذ 10– پارچه اي دو رويه از پشم يا حرير كه پس از فراقت از نوشتن دَم قلم را بدان پاك كنند تا  مركب بقلم نماند و خشك شود. 11- خاك بيز يا  الك كوچك كه امروزه بكار نمي رود. 12- مسطره يا مسطر كه كمتر بكارمي رود كه ذيلا" بشرح آنها  مي پردازيم .

قلم  : داشتن قلم خوب و مناسب يكي ازمهمترين شروط خوشنويسي است و از نشانه ها ي قلم خوب اين است كه رسيده باشد يعني نه خام باشد نه سوخته؛ و نشان پختگيش آن است كه رنگ آن سرخ وسفيد باشد نه سياه و زرد و سرخي كه بغايت سرخ  و سفيديش بغايت سفيد باشد . راست باشد و رگهاي پوست آن نيز راست و هموار باشد. گره وپيچ نداشته باشد . پهن نباشد و قط آن دقيقا" مدور  باشد . بدين معني كه اگر قلم را روي سطح صافي بغلتانيم روان وصاف بغلتد . دركوتاهي و بلندي بحد اعتدال باشد. اندرون سفيد و سوراخ ميان آن تنگ باشد و سبك نباشد. درضمن سوراخ ميان  قلم  بايد تا به انتها باز بوده تا جريان هوا از درون آن براحتي عبور كرده و به جريان مركب كمك كند . درمورد سختي قلم نيز پاره اي از اساتيد گذشته معتقد به سختي آن و پاره اي اعتدال درسختي را تجويز     كرده اند ، اما به نظر ميرسد كه اين بستگي به نوع كاغذي دارد كه بر روي آن مي نويسيم وآنچه كه  من از استاد خود شنيدم اين است كه: براي كاغذهاي زير قلمي كه سخت نباشد و براي كاغذهاي نرم  و لطيف قلم سخت ارجح است. ازكتاب ( فوايد الخطوط ) نقل است كه:  نشانه خوبي قلم آن است كه موقع تراشيدن ، تراشة قلم به بيرون نجهد، بلكه همانجا بر زمين بريزد . نكتة  قابل ذكر اينكه درانتخاب قلم حتما" براي مشق هاي ريز(خفي) قلم نازك و براي مشقهاي درشت (جلي) قلم با قطر بيشتر انتخاب  شود تا هنگام تراش قلم به تناسب و قاعده درآيد .

براي اطّلاع به استحضار ميرساند كه پاره اي از اساتيد مثل حاج طاهرتبريزي خوشنويس از قلم فلزي استفاده مي كردند و دَم آنرا خود به شيوه خاصي مي ساييدند . ولي بكارگيري قلم فلزي توصيه          نمي شود.

نام انواع قلم به ترتيب از ريز تا درشت بشرح زير مي باشد :

1- قلم  غبار 2- خفي  3- كتابت   4- جادو  5- مشق  6-سرفصلي  7- جلي   8- كتيبه

قلمدان   : كه آن ظرفي است جهت  نگهداري قلم ها براي جلوگيري ازصدمات ناشي از ضربه و ....

متن کامل مقاله در فایل پیوست موجود است.

 

گردآوری: علی هاشم  زمانيان
مدرس خط نستعلیق انجمن خوشنویسان ایران- شعبه تهران بزرگ
18/12/1367

 

بارگذاری: 
ارسال شده در: 
1390-07-17- 09:39
honar's picture

بحث مختصرپيرامون ابزارخوشنويسي

با سلام

مقاله مفيد و آموزنده‌اي است. بسيار استفاده كردم.

با تشكر از جناب استاد زمانيان

ابزار خوشنویسی

 بسیار جامع بود....  از استاد گرانقدر علی هاشم زمانیان بسیار ممنونم ..سلامت باشند .

soraya's picture

          پاینده باشیدجناب

 

        پاینده باشیدجناب استاد زمانیان عزیز،مارو از باقیه تجربیات باارزشتون بی نصیب نذارید.بینهايت سپاس.

ابزار خوشنویسی

با تشکر از شما استاد گرانقدر
                                       "هنرتان جاودان"